'എന്റെ അവസാന ശ്വാസം വരെയും ഞാന്‍ രാജ്യത്തെ സേവിക്കും, എന്റെ ഓരോ തുള്ളി ചോരയും ഈ രാജ്യത്തിന്റെ വളര്‍ച്ചയ്ക്കും കരുത്തിനും വേണ്ടിയുള്ളതായിരിക്കും...' - ഇന്ത്യയുടെ പ്രഥമ വനിതാ പ്രധാനമന്ത്രി ഇന്ദിരാഗാന്ധി വിടവാങ്ങുന്നതിന്റെ തലേന്ന് കുറിച്ച ഈ വാക്കുകള്‍ ഇന്ത്യന്‍ രാഷ്ട്രീയ ചരിത്രത്തില്‍ ഇന്നും അലയടിക്കുകയാണ്. ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ വേര്‍പാടിന് ഇന്ന് 42 വര്‍ഷം തികയുകയാണ്. 1984 ഒക്ടോബര്‍ 31-നാണ് പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ ഔദ്യോഗിക വസതിയില്‍ വെച്ച് സ്വന്തം സുരക്ഷാ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ വെടിയേറ്റ് ആ ധീര നേതാവ് കൊല്ലപ്പെടുന്നത്.
ഇന്ത്യയുടെ സ്വന്തം 'പ്രിയദര്‍ശിനി'
ഇന്ത്യന്‍ രാഷ്ട്രീയ ചരിത്രത്തില്‍ ഇന്ദിരാഗാന്ധിയോളം ജനങ്ങളെ സ്വാധീനിക്കുകയും, ഒരേസമയം ആരാധിക്കപ്പെടുകയും വിമര്‍ശിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്ത മറ്റൊരു നേതാവില്ല. 1917 നവംബര്‍ 19-ന് അലഹബാദിലെ ആനന്ദഭവനില്‍ ജവഹര്‍ലാല്‍ നെഹ്‌റുവിന്റെയും കമലാ നെഹ്‌റുവിന്റെയും മകളായാണ് ഇന്ദിര ജനിച്ചത്. പന്ത്രണ്ടാം വയസ്സില്‍ കുട്ടികളെ സംഘടിപ്പിച്ച് 'വാനരസേന' രൂപീകരിച്ച അവര്‍, ശാന്തിനികേതനിലും ഓക്സ്ഫോര്‍ഡിലുമായി വിദ്യാഭ്യാസം പൂര്‍ത്തിയാക്കി. രവീന്ദ്രനാഥ ടാഗോറാണ് അവരെ 'പ്രിയദര്‍ശിനി' എന്ന് വിളിച്ചത്. 1942-ല്‍ ഫിറോസ് ഗാന്ധിയെ വിവാഹം കഴിച്ച അവര്‍, ക്വിറ്റ് ഇന്ത്യാ സമരത്തില്‍ പങ്കെടുത്ത് ജയില്‍വാസവും അനുഭവിച്ചിട്ടുണ്ട്.
ഇന്ദിര എന്ന ഉരുക്കുവനിത
ലാല്‍ ബഹാദുര്‍ ശാസ്ത്രിയുടെ ആകസ്മിക നിര്യാണത്തെ തുടര്‍ന്ന് 1966-ലാണ് ഇന്ദിര പ്രധാനമന്ത്രി പദത്തിലെത്തുന്നത്. 1971-ലെ ഇന്ത്യ-പാക് യുദ്ധത്തില്‍ 13 ദിവസംകൊണ്ട് പാകിസ്താനെ മുട്ടുകുത്തിച്ച് ബംഗ്ലാദേശ് എന്ന പുതിയ രാഷ്ട്രത്തെ സൃഷ്ടിച്ചത് അവരുടെ ഭരണാധികാരി എന്ന നിലയിലുള്ള ഏറ്റവും വലിയ വിജയമായിരുന്നു. 'ഗരീബി ഹഠാവോ' മുദ്രാവാക്യവും ഹരിതവിപ്ലവവും നടപ്പിലാക്കിയ അവര്‍, 1974-ല്‍ പൊഖ്റാനില്‍ ആദ്യ ആണവ പരീക്ഷണം നടത്തി ഇന്ത്യയെ ആണവ രാജ്യങ്ങളുടെ നിരയിലേക്കുയര്‍ത്തി. അടിയന്തരാവസ്ഥയ്ക്ക് ശേഷം 1977-ല്‍ അധികാരം നഷ്ടപ്പെട്ടെങ്കിലും 1980-ല്‍ അതിശക്തമായ ജനപിന്തുണയോടെ അവര്‍ തിരിച്ചെത്തി.
ഇന്ത്യന്‍ രാഷ്ട്രീയത്തിലെ വിപ്ലവ നക്ഷത്രം
രണ്ടാം വരവില്‍ പഞ്ചാബിലെ ഖാലിസ്ഥാന്‍ പ്രക്ഷോഭങ്ങളെ നേരിടേണ്ടി വന്ന ഇന്ദിര, തന്റെ ജീവന് ഭീഷണിയുണ്ടെന്ന മുന്നറിയിപ്പുകള്‍ അവഗണിച്ച് സിഖ് സുരക്ഷാഭടന്മാരെ മാറ്റാന്‍ തയ്യാറായില്ല. ഒടുവില്‍ 1984 ഒക്ടോബര്‍ 31-ന് രാവിലെ സ്വന്തം അംഗരക്ഷകരുടെ വെടിയേറ്റ് അവര്‍ വീണു. വിവാദങ്ങള്‍ പലതും സൃഷ്ടിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, ചേരിചേരാ പ്രസ്ഥാനത്തിന് നേതൃത്വം നല്‍കി ആഗോളതലത്തില്‍ ഇന്ത്യയുടെ ശിരസ്സ് ഉയര്‍ത്തിപ്പിടിച്ച ധീരതയുടെയും നിശ്ചയദാര്‍ഢ്യത്തിന്റെയും പ്രതീകമായി ഇന്ദിരാഗാന്ധി ജനമനസ്സുകളില്‍ ഇന്നും ജീവിക്കുന്നു.
